Sự bùng nổ của nền tảng trực tuyến đã tạo ra một thị trường kinh doanh vô cùng béo bở cho những người có sức ảnh hưởng, hay còn gọi là các KOLs. Tuy nhiên, khi lợi nhuận đi kèm với những hành vi lách luật, các cơ quan chức năng đã bắt đầu siết chặt quản lý. Rất nhiều trường hợp người nổi tiếng tại Trung Quốc đã phải trả giá đắt từ những khoản tiền phạt khổng lồ cho đến các bản án tù giam, qua đó khẳng định không gian mạng luôn gắn liền với các quy định pháp lý nghiêm ngặt.
Án phạt thuế khổng lồ và bài học cho ngành livestream
Vào tháng 12/2021, cộng đồng mạng xứ Trung chấn động trước án phạt kỷ lục liên quan đến Hoàng Vi (Huang Wei), nổi tiếng với thương hiệu "nữ hoàng livestream" Viya. Sự việc này nhanh chóng trở thành một cột mốc đánh dấu sự can thiệp mạnh mẽ của nhà nước đối với tài chính của các streamer đình đám.
Cơ quan thuế Hàng Châu đã tiến hành điều tra và kết luận rằng Viya đã gian lận tổng cộng 643 triệu NDT tiền thuế trong khoảng thời gian từ năm 2019 đến 2020, đồng thời thiếu nộp thêm 600 triệu tệ. Tổng mức tiền truy thu, tiền chậm nộp cùng các khoản phạt áp dụng lên đến con số khổng lồ 1,341 tỷ tệ.
Theo kết quả điều tra, Viya cùng ê-kíp đã sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm né tránh nghĩa vụ tài chính. Cụ thể, họ che giấu các khoản thu nhập thực tế từ hoạt động phát trực tiếp, đồng thời lập ra các công ty bình phong để chuyển đổi dòng tiền hoa hồng và phí đặt chỗ thành nguồn thu nhập kinh doanh, từ đó thực hiện việc kê khai sai lệch.
Trước áp lực từ cơ quan chức năng, Viya đã chủ động nộp trước 500 triệu tệ tiền thuế và khai báo thêm một số sai phạm khác chưa bị phát hiện. Ngay sau khi quyết định xử phạt được công bố, cô đã đăng tải lời xin lỗi công khai trên nền tảng Weibo, thừa nhận toàn bộ lỗi lầm và cam kết chịu trách nhiệm. Dù vậy, toàn bộ hệ sinh thái tài khoản của cô trên Weibo, Taobao lẫn Douyin đều bị xóa bỏ vĩnh viễn, khiến cô hoàn toàn biến mất khỏi không gian Internet tại Trung Quốc.
Sự vụ của Viya minh chứng rõ ràng rằng danh tiếng và quy mô thương mại lớn không thể trở thành “vùng cấm” hay ngoại lệ trước pháp luật thuế khóa. Cơ quan thuế khi đó cũng phát đi thông điệp mạnh mẽ về việc ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu lớn để kiểm soát toàn diện các hoạt động kinh doanh trực tuyến. Mặc dù vậy, xử lý vi phạm thuế mới chỉ dừng lại ở góc độ hành chính; khi các hành vi trên mạng xuất hiện thêm dấu hiệu lừa dối tài sản, mức độ xử lý sẽ được nâng lên thành trách nhiệm hình sự.
Hệ lụy hình sự từ các màn kịch từ thiện giả
Một trong những tiền lệ sớm nhất cho thấy ranh giới mong manh giữa sáng tạo nội dung và tội phạm hình sự là vụ việc của hai streamer mang biệt danh "Kuaishou Jiege" và "Kuaishou Heishu" tại vùng Đại Lương Sơn, tỉnh Tứ Xuyên.
Vào năm 2016, hai cá nhân này liên tục đến các vùng núi cao thuộc huyện Bố Thác để dàn dựng các buổi phát tiền và nhu yếu phẩm cho các hộ nghèo. Toàn bộ quá trình này được quay phim lại và phát sóng trực tiếp nhằm tạo hiệu ứng cảm xúc mạnh mẽ, khiến người xem lầm tưởng đây là hoạt động thiện nguyện chân chính được tài trợ từ lòng tốt cộng đồng.
Tuy nhiên, sự thật đằng sau những thước phim cảm động ấy lại hoàn toàn trái ngược. Ngay sau khi hoàn tất các góc máy quay, nhóm này thu hồi lại phần lớn số tiền và hiện vật đã phát, chỉ để lại cho người dân một khoản hỗ trợ vô cùng khiêm tốn trị giá từ 20 đến 200 tệ. Những đoạn video sau đó được đăng tải lên mạng để kích thích người xem gửi quà tặng quy đổi thành tiền mặt.
Thống kê từ cơ quan điều tra cho thấy hai streamer này đã thu về hơn 400.000 tệ tiền quà tặng ảo từ người dùng. Riêng tài khoản của Yang Jie ("Jiege") rút được hơn 216.000 tệ, trong khi Liu Guobiao ("Heishu") rút hơn 194.000 tệ từ nền tảng.
Đến ngày 7/9/2017, Tòa án nhân dân huyện Bố Thác chính thức tuyên án phạt tù đối với hai bị cáo: Yang Jie nhận mức án 3 năm 8 tháng tù và Liu Guobiao phải chịu 3 năm 6 tháng tù giam với tội danh lừa đảo. Tòa án khẳng định hành vi trục lợi dựa trên lòng tin của công chúng thông qua việc dàn dựng cảnh nghèo khó là hành vi cấu thành tội phạm hình sự.
Khi hoạt động bán hàng gắn liền với kịch bản nghèo khó
Không chỉ dừng lại ở việc chiếm đoạt tiền quyên góp trực tiếp, ranh giới pháp lý tiếp tục được mở rộng sang lĩnh vực thương mại điện tử và quảng cáo sản phẩm trực tuyến, điển hình là vụ án xảy ra tại Tứ Xuyên vào tháng 3/2024.
Tòa án nhân dân huyện Chiêu Giác đã đưa ra phán quyết đối với nhóm tài khoản mạng xã hội mang tên "Lương Sơn Mạnh Dương". Quá trình điều tra phơi bày thủ đoạn của một công ty MCN (Multi-Channel Network) chuyên dựng lên các kịch bản về những mảnh đời bất hạnh, khó khăn tại vùng sâu vùng xa để thu hút lượng tương tác khủng, từ đó đẩy mạnh việc tiêu thụ các loại nông sản gắn mác "đặc sản địa phương".
Nhóm này đã thu mua các mặt hàng nông sản giá rẻ từ nhiều nguồn bên ngoài, sau đó khoác lên mình lớp vỏ bọc "đặc sản Lương Sơn nguyên bản" kết hợp với thông điệp "ủng hộ đồng bào nghèo". Đồng thời, họ sử dụng các dịch vụ tăng tương tác ảo để kích cầu người tiêu dùng.
Doanh thu từ các chiến dịch này đã vượt mốc 30 triệu tệ, trong đó lợi nhuận bất chính thu về vượt ngưỡng 10 triệu tệ. Hội đồng xét xử đã tuyên phạt tổng cộng 8 đối tượng liên quan tội danh quảng cáo gian dối. Cụ thể, người đứng đầu công ty nhận mức án 1 năm 2 tháng tù, chủ tài khoản "Lương Sơn Mạnh Dương" lĩnh 11 tháng tù, tài khoản "Lương Sơn A Trạch" nhận 9 tháng tù, và 5 cá nhân còn lại chịu mức án từ 9 tháng đến 1 năm tù giam, kèm theo quyết định tịch thu toàn bộ nguồn thu bất hợp pháp.
Điểm khác biệt pháp lý quan trọng giữa vụ án này và vụ việc trước đó nằm ở bản chất tội danh. Trong khi nhóm "Jiege" bị khép tội lừa đảo do trực tiếp chiếm đoạt tiền từ thiện của người xem, thì nhóm "Lương Sơn Mạnh Dương" bị xử lý về tội quảng cáo sai sự thật do hành vi cung cấp thông tin sai lệch nhằm bán hàng thương mại.
Góc nhìn chuyên gia từ TTC Việt Nam về kỷ luật số
Nhận định về xu hướng siết chặt quản lý không gian mạng hiện nay, các chuyên gia kỹ thuật và pháp chế tại TTC Việt Nam cho rằng sự minh bạch trong môi trường số không chỉ là yêu cầu mang tính đạo đức mà còn là nền tảng sống còn của mọi doanh nghiệp và nhà sáng tạo nội dung. Khi công nghệ dữ liệu và các giải pháp định danh số ngày càng phát triển mạnh mẽ, mọi hành vi gian lận từ trốn thuế, thổi phồng thông tin sản phẩm cho đến dựng chuyện trục lợi đều sẽ bị phát hiện và xử lý nghiêm khắc bởi hệ thống pháp luật. Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông và hạ tầng mạng cũng cần chủ động phối hợp với cơ quan quản lý nhằm xây dựng một môi trường Internet lành mạnh, an toàn và tuân thủ pháp luật.
Nhìn chung, ba vụ án kể trên phản ánh rõ nét ba cấp độ vi phạm và chế tài xử lý khác nhau trong kỷ nguyên số. Lượng người theo dõi đông đảo hay độ phủ sóng rộng rãi có thể giúp thông tin lan tỏa nhanh chóng, nhưng không thể che lấp đi trách nhiệm pháp lý cốt lõi của mỗi cá nhân và tổ chức.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp hạ tầng mạng an toàn, bảo mật thông tin doanh nghiệp và các dịch vụ viễn thông chuẩn mực, hãy liên hệ ngay với TTC Việt Nam (ttcvn.net) để nhận hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ kỹ thuật giàu kinh nghiệm.
