Câu hỏi về việc liệu một văn bản điện tử được ký kết tại Việt Nam có đủ điều kiện pháp lý để sử dụng hợp pháp tại Singapore hay không đang là tâm điểm chú ý của giới công nghệ. Vấn đề cốt lõi này đã được ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng Thư ký Hiệp hội Hạ tầng khóa công khai châu Á (APKIC), chính thức đặt ra tại hội thảo quốc tế mang tên “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI”. Sự kiện do Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC) thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp tổ chức vào ngày 29/10.
Buổi hội thảo có sự tham dự và chủ trì trực tiếp của Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long. Bên cạnh đó, sự kiện còn quy tụ đại diện từ Hiệp hội Hạ tầng khóa công khai châu Á (APKIC), nhiều cơ quan quản lý nhà nước, cùng đông đảo các chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ số hàng đầu hoạt động trong lĩnh vực chứng thực điện tử, chữ ký số cũng như các dịch vụ tin cậy đến từ trong và ngoài nước.
Vai trò trọng yếu của dịch vụ tin cậy trong nền kinh tế số
Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Phạm Đức Long đã nhấn mạnh rằng quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ kết hợp cùng sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang mang lại những bước chuyển mình toàn diện cho công tác quản lý điều hành, hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như đời sống xã hội. Trong bức tranh tổng thể đó, các giải pháp dịch vụ tin cậy bao gồm chứng thực chữ ký số, cung cấp dịch vụ dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu không đơn thuần chỉ là các công cụ công nghệ thông thường. Chúng đóng vai trò là một mảnh ghép cốt lõi của hạ tầng kinh tế số, hỗ trợ đắc lực cho việc xác định danh tính chủ thể, bảo đảm tính xác thực, tính toàn vẹn cũng như khả năng kiểm chứng chặt chẽ cho mọi giao dịch điện tử.
Để thúc đẩy lĩnh vực này phát triển vững chắc, Thứ trưởng đã đưa ra bốn định hướng chiến lược quan trọng cần tập trung triển khai. Một là tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, qua đó làm rõ các điều kiện cụ thể để công nhận dịch vụ tin cậy đến từ nước ngoài. Hai là thúc đẩy mạnh mẽ tính liên thông về mặt kỹ thuật, nâng cao năng lực kiểm chứng chữ ký số, chứng thư số cùng các bằng chứng điện tử. Ba là chú trọng phát triển hệ sinh thái dịch vụ tin cậy gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thực tiễn của người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Bốn là chủ động đẩy mạnh hợp tác quốc tế, ưu tiên lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu cấp thiết để tiến hành thử nghiệm các mô hình hợp tác trước khi nhân rộng ra quy mô lớn hơn.
Thực trạng phát triển hạ tầng tin cậy số tại Việt Nam
Trình bày tại sự kiện, ông Phạm Quốc Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), đã tổng kết những thành tựu nổi bật cũng như định hướng tương lai trong việc phát triển hạ tầng tin cậy số của quốc gia.
Theo đó, Việt Nam đã từng bước kiện toàn hệ thống hành lang pháp lý và xây dựng nền móng vững chắc cho hạ tầng chứng thực điện tử quốc gia, dựa trên trụ cột chính là Luật Giao dịch điện tử năm 2023 cùng các văn bản dưới luật liên quan đến dịch vụ tin cậy.
Hiện nay, hệ sinh thái các dịch vụ tin cậy tại Việt Nam đang được mở rộng và phát triển mạnh mẽ với ba trụ cột chính bao gồm: chứng thực chữ ký số, cung cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu.
Tuy nhiên, ông Phạm Quốc Hoàn cũng chỉ ra những rào cản hiện hữu: "Một trong những khó khăn hiện nay là quá trình xác minh chữ ký số nước ngoài vẫn còn nhiều thao tác thủ công, trong khi các quốc gia có sự khác biệt về chính sách chứng thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý. Để thúc đẩy liên thông, cần từng bước xây dựng cơ chế kết nối, trao đổi danh sách tin cậy, xác định mức độ bảo đảm tương đương giữa các hệ thống và làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia".
Góc nhìn quốc tế về bài toán liên thông xuyên biên giới
Đóng góp ý kiến từ kinh nghiệm hợp tác khu vực, ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng Thư ký APKIC, dẫn số liệu từ kết quả khảo sát sơ bộ do tổ chức này thực hiện vào năm 2026 tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kết quả cho thấy phần lớn các khu vực đã thiết lập khung pháp lý về chữ ký số và dịch vụ tin cậy, nhưng số lượng các quốc gia đạt được thỏa thuận công nhận lẫn nhau vẫn còn rất hạn chế.
Từ thực tế đó, vị đại diện APKIC đặt ra câu hỏi mang tính gợi mở: "Nếu tôi ký một tài liệu tại Việt Nam, liệu tài liệu đó có được chấp nhận ở nước ngoài hay không? Chẳng hạn, tôi ký một văn bản tại Việt Nam thì có thể sử dụng văn bản đó ở Singapore, Malaysia hoặc một quốc gia khác hay không?".
Theo nhận định của Tổng Thư ký APKIC, đây chính là thời điểm thích hợp để các quốc gia cùng nhau xây dựng những nhịp cầu liên kết. Châu Á hiện tại cần những cầu nối vững chắc giữa các khuôn khổ tin cậy mang tính quốc gia, thay vì cố gắng áp đặt một hệ thống PKI duy nhất cho toàn bộ khu vực.
Bốn lớp vấn đề cần giải quyết để đạt được niềm tin số xuyên biên giới
Để hệ thống niềm tin số vượt qua khỏi biên giới quốc gia và vận hành trơn tru, ông Vijayakumar Manjunatha nhấn mạnh sự cần thiết phải tháo gỡ đồng bộ bốn lớp vấn đề kỹ thuật và quản lý:
- Thứ nhất là lớp pháp lý: Bao gồm toàn bộ các quy định liên quan đến việc công nhận giá trị pháp lý, xác định rõ trách nhiệm pháp lý và mức độ chấp nhận các loại bằng chứng điện tử.
- Thứ hai là lớp giám sát và bảo đảm mức độ tin cậy: Liên quan trực tiếp đến công tác cấp phép, hoạt động giám sát các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực, quy trình kiểm toán, xác minh danh tính người dùng và phân loại dịch vụ.
- Thứ ba là lớp kỹ thuật: Gồm các tiêu chuẩn về hồ sơ chứng thư, định dạng chữ ký số, phương thức xác minh, cơ chế thu hồi chứng thư và tích hợp dấu thời gian.
- Thứ tư là lớp vận hành: Đề cập đến cách thức công bố điểm neo tin cậy, phương pháp phân phối thông tin, quy trình cập nhật trạng thái hoạt động và các thông báo sự cố kỹ thuật kịp thời.
Nhìn nhận vấn đề từ góc độ châu Âu, ông Fábio Rego, đại diện đến từ hãng Ascertia (Vương quốc Anh), đã chia sẻ những kinh nghiệm quý báu trong việc xây dựng hạ tầng dịch vụ tin cậy có khả năng liên thông linh hoạt. Ông đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng mang tính quyết định của danh sách tin cậy, việc tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt và thiết lập cơ chế công nhận tương đương giữa các quốc gia.
Theo quan điểm của chuyên gia này, việc kết nối hạ tầng kỹ thuật chỉ giải quyết được một phần của bài toán tổng thể. Muốn chữ ký số được công nhận rộng rãi và sử dụng suôn sẻ trong các giao dịch thương mại xuyên biên giới, các cơ quan quản lý cần phải đồng thời xử lý triệt để những khác biệt về hệ thống pháp luật, cơ chế giám sát cũng như các tiêu chuẩn bảo đảm mức độ tin cậy giữa các bên tham gia.
Nhận định từ chuyên gia kỹ thuật của TTC Việt Nam
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế số toàn cầu, việc liên thông chữ ký số và dịch vụ tin cậy giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực như Singapore hay Malaysia không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là chìa khóa giúp doanh nghiệp bứt phá trong giao thương quốc tế. Tại TTC Việt Nam, chúng tôi nhận thấy rằng việc ứng dụng các giải pháp hạ tầng mạng, bảo mật và chứng thực số đạt chuẩn quốc tế sẽ giúp doanh nghiệp tháo gỡ hoàn toàn các điểm nghẽn kỹ thuật. Sự đồng bộ giữa hành lang pháp lý trong nước và tiêu chuẩn toàn cầu sẽ tạo ra một môi trường giao dịch điện tử an toàn, minh bạch và có giá trị pháp lý cao nhất cho mọi tổ chức.
Để được tư vấn chi tiết về các giải pháp hạ tầng mạng, bảo mật và dịch vụ số tối ưu cho doanh nghiệp, Quý khách hàng vui lòng liên hệ ngay với TTC Việt Nam qua website ttcvn.net để nhận hỗ trợ chuyên sâu từ đội ngũ kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm.
